Dişlerin sağlıklı görünmesi kadar, onları çevreleyen diş etlerinin ve destekleyen kemik dokusunun sağlığı da önemlidir. Dişlerinizi düzenli olarak fırçaladığınız hâlde diş etleriniz kanıyor, ağız kokunuz geçmiyor ya da diş etlerinizin giderek çekildiğini fark ediyorsanız bu belirtileri göz ardı etmemek gerekir.
Diş eti hastalıkları çoğu zaman ağrı oluşturmadan ilerleyebilir. Bu nedenle kişiler, diş etlerinde başlayan problemi yalnızca fırçalama sırasında görülen hafif bir kanama olarak değerlendirebilir. Oysa erken dönemde kontrol altına alınmayan diş eti iltihabı, zamanla dişleri destekleyen kemik dokusuna kadar ilerleyebilir.
Diş eti tedavisi, yalnızca diş taşlarının temizlenmesinden ibaret değildir. Hastalığın seviyesine göre profesyonel diş temizliği, küretaj, kök yüzeyi düzleştirme, periodontal cerrahi veya diş eti grefti gibi farklı uygulamalar planlanabilir. Hangi yöntemin uygulanacağı; diş eti ceplerinin derinliğine, kemik seviyesine, diş eti çekilmesine ve kişinin ağız bakım alışkanlıklarına göre belirlenir.
Diş eti hastalıkları; diş etlerini, diş köklerini çevreleyen dokuları ve dişleri destekleyen çene kemiğini etkileyen iltihabi problemlerdir. Hastalığın en sık karşılaşılan iki aşaması gingivitis ve periodontitis olarak adlandırılır.
Gingivitis, diş eti hastalığının daha erken ve yüzeysel aşamasıdır. Diş etlerinde kızarıklık, şişlik ve fırçalama sırasında kanama görülebilir. Bu aşamada dişleri destekleyen kemik dokusunda kalıcı bir kayıp oluşmamıştır. Düzenli ağız bakımı ve profesyonel temizlikle iltihap kontrol altına alınabilir.
Periodontitis ise iltihabın diş etlerinin altına ilerlediği ve dişleri destekleyen dokuları etkilemeye başladığı daha ileri bir tablodur. Diş eti ile diş arasında periodontal cep adı verilen boşluklar oluşabilir. Bu cepler derinleştikçe temizlenmeleri zorlaşır ve kemik kaybı meydana gelebilir. İleri dönemlerde dişlerde sallanma, yer değiştirme ve diş kaybı görülebilir.
Sağlıklı diş eti genellikle açık pembe renkte, sıkı yapıda ve dişleri çevreleyen düzgün bir görünümdedir. Diş eti hastalığı geliştiğinde ise farklı belirtiler ortaya çıkabilir.
En sık karşılaşılan diş eti hastalığı belirtileri şunlardır:
Diş eti kanaması oldukça yaygın görülse de normal kabul edilmemelidir. Özellikle kanama birkaç gün içinde geçmiyorsa veya şişlik, ağız kokusu ve diş eti çekilmesi gibi başka belirtiler de bulunuyorsa periodontal değerlendirme yapılması önemlidir.
Diş eti hastalığının temel nedenlerinden biri, diş yüzeylerinde ve diş eti kenarında biriken bakteriyel plaktır. Plak düzenli şekilde temizlenmediğinde sertleşerek diş taşına dönüşebilir. Diş taşı, diş fırçasıyla uzaklaştırılamadığı için profesyonel olarak temizlenmesi gerekir.
Diş eti hastalığı riskini artırabilen diğer etkenler şunlardır:
Dişlerin düzenli fırçalanmaması ve diş aralarının temizlenmemesi plak birikimini hızlandırabilir. Özellikle diş eti kenarında kalan bakteriler zamanla iltihaba neden olabilir.
Sigara kullanımı diş eti hastalığı riskini artırabilir ve tedaviye verilen yanıtı olumsuz etkileyebilir. Sigara kullanan kişilerde diş eti kanaması daha az belirgin olabileceğinden hastalık fark edilmeden ilerleyebilir.
Kan şekeri kontrolü yeterli olmayan kişilerde diş eti hastalıkları daha ağır seyredebilir ve iyileşme süresi uzayabilir. Diş eti iltihabı da diyabet yönetimini zorlaştırabilir.
Ailesinde ileri diş eti hastalığı bulunan kişiler, ağız bakımına dikkat etseler bile periodontal problemlere daha yatkın olabilir.
Ergenlik, hamilelik ve menopoz dönemlerinde yaşanan hormonal değişiklikler diş etlerinin bakteriyel plağa karşı daha hassas hâle gelmesine neden olabilir.
Diş sıkma doğrudan diş eti hastalığına neden olmasa da hastalıktan etkilenmiş dişlerin destek dokuları üzerindeki yükü artırabilir.
Diş eti kenarına taşan dolgular veya temizlenmesi zor kaplamalar, plak birikimini kolaylaştırabilir.
Diş eti tedavisi planlanmadan önce hastalığın hangi aşamada olduğunun belirlenmesi gerekir. Muayene sırasında yalnızca diş etlerinin görünümüne bakılmaz; dişleri destekleyen dokular da ayrıntılı olarak değerlendirilir.
Periodontal muayenede şu kontroller yapılabilir:
Elde edilen bulgulara göre hastalığın yaygınlığı ve ilerleme seviyesi belirlenir. Böylece kişiye özel bir diş eti tedavisi planı hazırlanır.
Diş eti tedavisinde temel amaç, diş eti çevresindeki bakteriyel plağı ve diş taşlarını uzaklaştırmak, iltihabı kontrol altına almak ve dişleri destekleyen dokuların korunmasına yardımcı olmaktır.
Tedavi tek bir işlemden oluşmayabilir. Hastalığın seviyesine göre aşamalı bir yol izlenir. Güncel periodontal yaklaşım; ağız bakımının düzenlenmesi, diş eti altındaki kök yüzeylerinin temizlenmesi, gerektiğinde cerrahi tedavi uygulanması ve düzenli bakım kontrolleriyle hastalığın yeniden oluşmasının önlenmesini içerir.
Gingivitis gibi erken dönem diş eti hastalıklarında, diş yüzeylerinde ve diş eti kenarında bulunan plak ve diş taşları temizlenir. Ardından diş yüzeyleri daha pürüzsüz hâle getirilir.
Bu işlem, günlük diş temizliğinin yerine geçmez. Tedaviden sonra dişlerin doğru şekilde fırçalanması ve diş aralarının düzenli olarak temizlenmesi gerekir.
Küretaj, halk arasında sıklıkla “derin diş eti temizliği” olarak bilinir. Diş eti ceplerinde bulunan birikintilerin ve iltihaplı dokuların özel el aletleriyle uzaklaştırılması amacıyla uygulanabilir.
Klinik kullanımda küretaj ifadesi, çoğu zaman diş eti altındaki temizlik ve kök yüzeyi işlemleriyle birlikte kullanılmaktadır. İşlemin kapsamı, periodontal ceplerin derinliğine ve hastalığın yaygınlığına göre belirlenir.
Gerekli durumlarda lokal anestezi uygulanarak bölgenin daha rahat temizlenmesi sağlanabilir. Tedavi tek seansta tamamlanabileceği gibi ağız bölümlere ayrılarak birkaç seansta da gerçekleştirilebilir.
Kök yüzeyi düzleştirme, diğer adıyla “root planing”, diş eti altında kalan diş kökü yüzeylerinin temizlenmesi işlemidir. Diş köklerine tutunan plak, diş taşı ve bakteriyel birikintiler uzaklaştırılır. Ardından pürüzlü kök yüzeyleri temizlenerek daha düzgün hâle getirilir.
Bu uygulamanın amacı diş etlerinin daha sağlıklı bir şekilde iyileşmesine yardımcı olmak ve bakterilerin kök yüzeylerine yeniden tutunmasını zorlaştırmaktır. Kök yüzeyi düzleştirme, periodontitis tedavisinin temel cerrahi olmayan aşamalarından biridir.
Küretaj ve kök yüzeyi düzleştirme sonrasında ilk günlerde hafif hassasiyet, diş etlerinde sızlama veya sıcak-soğuk duyarlılığı görülebilir. Bu etkiler kişiden kişiye değişebilir.
Cerrahi olmayan diş eti tedavisi tamamlandıktan sonra bölgeler yeniden değerlendirilir. Derin periodontal cepler devam ediyorsa veya kök yüzeylerine cerrahi olmayan yöntemlerle yeterince ulaşılamıyorsa periodontal cerrahi düşünülebilir.
Cerrahi işlem sırasında diş eti kontrollü olarak kaldırılarak kök yüzeyleri ve derin dokular daha net şekilde temizlenebilir. Gerekli durumlarda diş eti şekillendirmesi, kemik düzenlemesi veya destek dokularını korumaya yönelik farklı işlemler uygulanabilir.
Her periodontitis vakasında cerrahi işlem gerekmez. Cerrahi tedavi kararı, ilk tedavi aşamasından sonra elde edilen iyileşmeye göre verilir.
Diş eti grefti, çekilen veya incelen diş eti dokusunu desteklemek amacıyla uygulanan cerrahi bir diş eti tedavisidir. Diş eti çekilmesi sonucunda diş kökleri açığa çıkabilir. Bu durum dişlerin daha uzun görünmesine, sıcak-soğuk hassasiyetine ve kök yüzeylerinin dış etkenlere karşı daha savunmasız kalmasına neden olabilir.
Diş eti grefti sırasında çoğunlukla kişinin damağından alınan uygun bir doku, diş eti çekilmesinin bulunduğu bölgeye yerleştirilir. Bazı durumlarda farklı greft materyalleri de değerlendirilebilir.
Diş eti greftinin amacı:
Her diş eti çekilmesi aynı yöntemle tedavi edilemez. Çekilmenin seviyesi, dişin konumu, çevredeki kemik miktarı ve kişinin ağız bakım alışkanlıkları birlikte değerlendirilmelidir.
Diş eti tedavisinin süresi hastalığın seviyesine göre değişir. Erken dönem gingivitis, profesyonel temizlik ve doğru ağız bakımıyla daha kısa bir süreçte kontrol altına alınabilir. Periodontitis tedavisinde ise küretaj, kök yüzeyi düzleştirme, iyileşme kontrolleri ve gerektiğinde cerrahi işlemler planlanabilir.
Tedavi süresini etkileyen başlıca faktörler şunlardır:
İlk tedavi tamamlandıktan sonra diş etlerinin verdiği yanıt değerlendirilir. İyileşmenin kalıcı olabilmesi için düzenli periodontal bakım kontrolleri gerekir.
Diş taşı temizliği sırasında hafif hassasiyet hissedilebilir. Küretaj ve kök yüzeyi düzleştirme gibi daha derin temizlik işlemlerinde ise gerekli görülürse lokal anestezi uygulanabilir. Böylece tedavi sırasında kişinin daha rahat etmesi amaçlanır.
İşlem sonrasında birkaç gün sürebilen hafif sızlama, diş eti hassasiyeti veya sıcak-soğuk duyarlılığı oluşabilir. Şikâyetlerin şiddeti ve süresi uygulanan işleme göre değişebilir. Uzun süren, giderek artan veya şiddetli hâle gelen ağrılarda kontrol yapılmalıdır.
Diş eti hastalıklarının tekrar etmesini önlemek için yalnızca klinikte yapılan tedaviler yeterli değildir. Günlük bakım alışkanlıkları, tedavinin uzun dönemli başarısında belirleyici rol oynar.
Diş eti sağlığını korumak için:
Fırçanın ulaşamadığı diş aralarının günlük olarak temizlenmesi ve düzenli profesyonel kontroller, plak birikiminin kontrol edilmesine yardımcı olur.
Her diş eti kanaması aynı hastalığı göstermediği gibi, her hastaya aynı diş eti tedavisi uygulanmaz. Bazı kişilerde profesyonel temizlik yeterli olabilirken bazı kişilerde küretaj, kök yüzeyi düzleştirme veya diş eti grefti gibi daha kapsamlı işlemler gerekebilir.
Gebze diş eti tedavisi araştıran kişilerin öncelikle ayrıntılı bir periodontal muayeneden geçmesi önemlidir. Muayene sonucunda diş eti cepleri, kemik seviyesi, diş eti çekilmeleri ve ağız bakım alışkanlıkları değerlendirilerek kişiye uygun tedavi planı oluşturulabilir.
Diş eti hastalıkları erken dönemde fark edildiğinde tedavi süreci genellikle daha kolay ilerler. Kanama, şişlik, ağız kokusu veya diş eti çekilmesi gibi belirtilerin uzun süredir devam etmesi durumunda sorunun kendiliğinden geçmesini beklemek yerine diş eti sağlığının değerlendirilmesi gerekir.
Diş fırçalarken sürekli kanama görülmesi sağlıklı bir durum olarak kabul edilmez. Plak birikimi, yanlış fırçalama veya diş eti hastalığı gibi farklı nedenlerle oluşabilir.
Erken dönem diş eti iltihabı doğru ağız bakımı ve profesyonel temizlikle kontrol altına alınabilir. İlerlemiş periodontitis ise profesyonel diş eti tedavisi gerektirir.
Standart diş taşı temizliği genellikle dişlerin görünen yüzeylerindeki birikintileri uzaklaştırır. Küretaj ve kök yüzeyi düzleştirme ise diş eti altında ve periodontal ceplerde bulunan birikintilere yönelik daha derin işlemlerdir.
Çekilen diş eti çoğu zaman kendiliğinden eski seviyesine dönmez. Çekilmenin sebebi ve seviyesi değerlendirildikten sonra diş eti grefti gibi tedaviler planlanabilir.
Günlük ağız bakımı yeterli yapılmaz ve kontroller aksatılırsa hastalık yeniden gelişebilir. Bu nedenle tedaviden sonra düzenli bakım ve takip önemlidir.
