Temporomandibular Eklem Bozukluğu Nedir?
Sabah uyandığınızda çenenizi açmakta zorlandığınız oldu mu? Ya da esnerken kulağınızın hemen önünde hafif bir çıtlama sesi duyup “önemsizdir” diyerek geçiştirdiniz mi? Gün içinde şakaklara vuran, bazen kulağa bazen dişlere yayılan o belirsiz ağrı… Pek çok kişi bu tür şikâyetleri stres, yorgunluk ya da yoğun bir günün doğal sonucu sanır. Hatta çoğu zaman “bir iki güne geçer” düşüncesiyle üzerinde durulmaz. Oysa bu küçük gibi görünen sinyaller, vücudun bize gönderdiği önemli bir uyarı olabilir.
Adı biraz karmaşık gelse de aslında hepimizin yakından tanıdığı bir yapıyla ilgilidir. Temporomandibular eklem, alt çenemizi kafatasına bağlayan ve konuşmamızı, çiğnememizi, yutkunmamızı, esnememizi sağlayan hayati bir eklemdir. Gün içinde farkına bile varmadan yüzlerce, hatta binlerce kez çalışır. Bir lokma ekmek yerken, gülerken, uzun bir sohbetin ortasında ya da gece uykuda dişlerimizi sıktığımızda bile bu eklem görev başındadır.
Bu kadar yoğun kullanılan bir yapının hassas olması da şaşırtıcı değildir. Temporomandibular eklem; kemikler, kaslar, bağlar ve eklem diski gibi pek çok parçanın uyum içinde çalışmasıyla görevini yerine getirir. Bu uyum bozulduğunda ise zincirleme bir etki ortaya çıkar. Çenede ağrı, hareket kısıtlılığı, açarken ya da kapatırken ses gelmesi, baş ve boyun ağrıları hatta kulakta dolgunluk hissi gibi şikâyetler kendini göstermeye başlayabilir. Üstelik bu belirtiler her zaman net ve tek bir yerde hissedilmez; bazen diş ağrısı sanılır, bazen kulak problemiyle karıştırılır, bazen de sadece “stres kaynaklı” denilerek göz ardı edilir.
Temporomandibular Eklem (TME) Nedir?
Temporomandibular eklem, adını çok sık duymasak da aslında hayatımızın tam merkezinde yer alır. Kulaklarımızın hemen önünde bulunan bu eklem, sağ ve sol tarafta olmak üzere iki tanedir ve alt çenemizin hareket etmesini sağlar. Sabah kahvaltısında bir lokma alırken, gün içinde konuşurken, gülerken ya da esnerken çenemizin rahatça açılıp kapanmasının arkasındaki asıl kahraman odur.
Bu eklemi sıradan bir menteşe gibi düşünmek pek doğru olmaz. Temporomandibular eklem sadece açılıp kapanmakla kalmaz; aynı zamanda çenenin ileri doğru uzamasına, geri çekilmesine ve sağa sola hareket etmesine de imkân tanır. İşte bu çok yönlü hareket kabiliyeti, onu vücudumuzdaki en karmaşık ve en yoğun çalışan eklemlerden biri hâline getirir. Gün içinde farkında bile olmadan yüzlerce kez devreye girer.
Eklemin içinde yer alan küçük ama çok önemli bir yapı vardır: eklem diski. Bu disk, çene kemiği ile kafatası arasında adeta bir yastık görevi görür. Hareket sırasında kemiklerin birbirine sürtünmesini engeller, çiğneme ve konuşma gibi hareketlerin akıcı ve ağrısız olmasını sağlar. Diskin doğru konumda olması, eklemin sağlıklı çalışması için hayati öneme sahiptir.
Temporomandibular eklem, tek başına çalışan bir yapı değildir. Kaslar, bağlar ve sinirlerle birlikte kusursuz bir uyum içinde çalışır. Bu uyum bozulmadığı sürece çenemizle ilgili hiçbir sorun yaşamayız. Ancak stres, diş sıkma, çene travmaları, yanlış kapanış ya da uzun süreli alışkanlıklar gibi etkenler bu hassas dengeyi bozabilir. İşte tam da bu noktada temporomandibular eklem bozukluğu ortaya çıkar.
Temporomandibular Eklem Bozukluğu Nedir?
Temporomandibular eklem bozukluğu, tek başına adlandırılabilen tek bir hastalıktan çok daha fazlasıdır. Aslında bu ifade; çene eklemini ve etrafındaki kasları ilgilendiren pek çok farklı sorunun genel adıdır. Yani herkesin yaşadığı problem aynı olmayabilir, ama hissettiği rahatsızlık çoğu zaman benzer bir yerden kendini gösterir: çeneden.
Bazı insanlarda sorun daha çok kaslarla ilgilidir. Yoğun stres altında farkında olmadan diş sıkmak, çeneyi sürekli kasılı tutmak ya da uzun süre yanlış pozisyonda durmak, kasların yorulmasına ve ağrılı hâle gelmesine neden olabilir. Kimilerinde ise problem eklemin içindeki diskle ilgilidir. Normalde çene hareketleri sırasında yumuşak bir geçiş sağlayan bu disk yerinden kayabilir ya da olması gerektiği gibi hareket etmeyebilir. Daha ileri durumlarda ise eklem yüzeylerinde aşınma ve yıpranma ortaya çıkabilir.
Sebep her ne olursa olsun, yaşanan durumun ortak bir hissi vardır: Çene artık eskisi gibi rahat çalışmaz. Ağız açılırken zorlanma, hareket sırasında ses gelmesi, yemek yerken çabuk yorulma ya da gün sonunda çenede hissedilen o tanıdık sızı… Bunlar vücudun “bir şeyler yolunda gitmiyor” deme şeklidir.
Temporomandibular Eklem Bozukluğunun En Sık Görülen Belirtileri Nelerdir?
Temporomandibular eklem bozukluğunun en kafa karıştırıcı yanlarından biri, herkeste aynı şekilde ortaya çıkmamasıdır. Kimi insan sadece hafif bir sızı hissederken, kimi için bu durum günlük hayatı zorlaştıran bir probleme dönüşebilir. Yine de çoğu kişide benzer bazı işaretler dikkat çeker.
En sık yaşanan şikâyetlerin başında çenede hissedilen ağrı ya da hassasiyet gelir. Ağız açıp kapatırken duyulan çıtlama, tıklama ya da sürtünme benzeri sesler de oldukça yaygındır. Bazı kişiler ağzını tam açmakta zorlandığını, hatta zaman zaman çenesinin kilitlenir gibi olduğunu fark eder. Kulakta ağrı, basınç ya da dolgunluk hissi de sık görülür; üstelik çoğu zaman ortada gerçek bir kulak problemi yoktur.
Bunlara ek olarak özellikle şakaklara yayılan baş ağrıları, yüz, boyun ve omuz kaslarında bitmeyen bir gerginlik hissi de TME bozukluğunun eşlik eden belirtileri arasında yer alır. Yemek yerken çenenin çabuk yorulması ya da çiğneme sırasında ağrı hissedilmesi de oldukça yaygındır. Bu belirtiler bazen hafif seyreder ve fark edilmeden geçer, bazen de özellikle stresli dönemlerde belirginleşerek yaşam konforunu ciddi şekilde etkileyebilir.
Temporomandibular Eklem Bozukluğu Neden Olur?
Temporomandibular eklem bozukluğunun ortaya çıkmasının tek bir nedeni yoktur. Çoğu zaman birkaç farklı etken bir araya gelir ve çene eklemi zamanla bu yükü taşımakta zorlanır. Özellikle farkında olmadan diş sıkma ve diş gıcırdatma alışkanlığı, çene eklemi üzerinde sürekli bir baskı oluşturur. Buna stres ve kaygı eklendiğinde çene kasları daha da gerilir ve eklem normalden çok daha fazla çalışmak zorunda kalır.
Bunun yanı sıra dişlerin kapanışındaki bozukluklar, eksik dişler ya da uyumsuz protezler çene dengesini bozabilir. Çeneye alınan darbeler, kazalar veya düşmeler de eklem yapısına zarar verebilir. Günlük hayatta masum gibi görünen sakız çiğneme, kalem ısırma ya da tek taraflı çiğneme gibi alışkanlıklar ise zamanla eklemi yorarak sorunların ortaya çıkmasına zemin hazırlar. Kısacası TME bozukluğu, çoğu zaman uzun süre göz ardı edilen küçük etkenlerin birikimiyle ortaya çıkar.
Temporomandibular Eklem Bozukluğu Nasıl Teşhis Edilir?
TME bozukluğunun teşhisi genellikle karmaşık bir süreç değildir ve çoğu zaman iyi bir muayene ile netleşir. Hekim, çenenin açılıp kapanışını, hareket sırasında ses gelip gelmediğini ve çene kaslarında hassasiyet olup olmadığını dikkatlice değerlendirir. Aynı zamanda kişinin yaşadığı şikâyetler, bu şikâyetlerin ne zamandır devam ettiği ve hangi durumlarda arttığı teşhis açısından oldukça yol göstericidir.
Bazı durumlarda eklemi daha yakından görmek gerekebilir. Bu gibi durumlarda röntgen, MR ya da tomografi gibi görüntüleme yöntemlerine başvurulabilir. Ancak her TME vakasında ileri tetkiklere ihtiyaç duyulmaz. Çoğu zaman doğru sorularla yapılan detaylı bir muayene, sorunun kaynağını anlamak için yeterli olur.
Temporomandibular Eklem Bozukluğu Tedavisi
Temporomandibular eklem bozukluğunun tedavisi, herkese aynı şekilde uygulanan tek bir yöntemden oluşmaz. Sorunun nedenine, şiddetine ve kişinin günlük yaşamını ne kadar etkilediğine göre bir yol haritası çizilir. İşin güzel tarafı ise şudur: Temporomandibular eklem bozukluğu yaşayan kişilerin büyük bir kısmı, ameliyata gerek kalmadan uygulanan yöntemlerle rahatlama sağlar.
Tedavide ilk adım genellikle daha koruyucu ve yumuşak yaklaşımlardır. Gece kullanılan plaklar, özellikle diş sıkma ve gıcırdatma alışkanlığı olan kişilerde çene eklemini dinlendirir ve kasların gevşemesine yardımcı olur. Fizik tedavi uygulamaları ve basit çene egzersizleri, zamanla hareket kabiliyetini artırır ve ağrının azalmasını sağlar. Bunun yanında stresin kontrol altına alınması da tedavinin önemli bir parçasıdır. Nefes egzersizleri, gevşeme teknikleri ve günlük hayatta çeneyi farkında olmadan sıkmaktan kaçınmak büyük fark yaratabilir. Bir süre daha yumuşak gıdalarla beslenmek de eklemin üzerindeki yükü azaltarak iyileşmeyi destekler.
Comments are closed